Aina za Ndoa na Jinsi Zinavyosajiliwa Tanzania ,Ndoa ni moja ya maamuzi makubwa maishani yanayoleta furaha, wajibu na haki za kisheria. Nchini Tanzania, ndoa inasimamiwa na Sheria ya Ndoa Sura ya 29 (Law of Marriage Act, Cap. 29, toleo la marekebisho ya 2019 na baadaye). Sheria hii inafafanua ndoa kama muungano wa hiari kati ya mwanaume na mwanamke unaokusudiwa kudumu maisha yote.
Kusajili ndoa ni muhimu sana kwa sababu kunatoa cheti cha ndoa ambacho ni ushahidi rasmi wa uwepo wa ndoa. Cheti hiki kinahitajika katika masuala ya urithi, mgawanyo wa mali wakati wa talaka, matunzo ya watoto, na hata kupata haki za kisheria kama visa au benki.
Aina za Ndoa Zinazotambuliwa Kisheria Tanzania
Kulingana na Sheria ya Ndoa (kifungu cha 10), kuna aina mbili kuu za ndoa:
-
Ndoa ya mke mmoja (Monogamous marriage) Hii ni ndoa ambapo mwanaume ana mke mmoja tu, na inakusudiwa kuendelea hivyo. Mifano:
- Ndoa za Kikristo
- Ndoa za kiraia (civil marriage)
- Ndoa za kidini nyingine ambazo haziruhusu wake zaidi ya mmoja
Ndoa hii inaweza kubadilishwa kuwa ya mitala kwa makubaliano ya pande mbili mbele ya msajili.
-
Ndoa ya wake wengi au inayoweza kuwa ya wake wengi (Polygamous or potentially polygamous marriage) Hii inaruhusu mwanaume kuwa na wake zaidi ya mmoja (kwa Kiislamu hadi wanne). Mifano:
- Ndoa za Kiislamu
- Ndoa nyingi za kimila (customary marriages)
Sheria inaruhusu kubadilisha aina hii kuwa ya mke mmoja ikiwa pande zote zinakubaliana.
Kwa sasa (baada ya uamuzi wa Mahakama ya Rufaa katika kesi ya Rebeca Gyumi), umri wa chini wa kuoa/kuolewa ni miaka 18 kwa wote bila ubaguzi wa jinsia au idhini ya wazazi/mahakama.
Jinsi ya Kusajili Ndoa Tanzania (Usajili wa Ndoa)
Usajili wa ndoa unafanywa na Wakala wa Usajili, Ufilisi na Udhamini (RITA) Tanzania Bara. Kuna taratibu tofauti kulingana na aina ya ndoa:
1. Ndoa ya Kiraia (Civil Marriage)
- Wanandoa huenda ofisini kwa Msajili wa Ndoa (Registrar of Marriages) katika wilaya husika.
- Wanahitaji kutoa taarifa ya nia ya kuoana (Notice of Intention to Marry) angalau siku 21 kabla.
- Ikiwa wanahitaji haraka, wanaweza kuomba Special Marriage License kutoka kwa Msajili Mkuu.
- Sherehe inafanyika mbele ya msajili au afisa aliyeidhinishwa.
- Baada ya sherehe, cheti cha ndoa kinatolewa mara moja au baada ya muda mfupi.
2. Ndoa za Kidini (Kikristo au Kiislamu)
- Sherehe inafanyika kanisani au msikitini kwa mujibu wa desturi za dini.
- Kiongozi wa dini (padre, askofu, imam n.k.) lazima awe na leseni ya kufunga ndoa kutoka kwa RITA au Msajili Mkuu.
- Baada ya sherehe, ndoa inapaswa kusajiliwa ndani ya muda maalum (mara nyingi miezi 3) katika ofisi ya RITA.
- Hati za lazima: fomu za RITA, picha za wanandoa, vitambulisho, na ushahidi wa sherehe.
3. Ndoa za Kimila (Customary Marriage)
- Hufanyika kwa mujibu wa mila za jamii (kwa mfano, mahari, sherehe za kimila).
- Ili iwe halali kisheria, lazima isajiliwe katika ofisi ya RITA au baraza la usuluhishi wa ndoa.
- Mara nyingi huanza kama ndoa ya kimila na baadaye kusajiliwa kama ya wake wengi.
Hatua za Msingi za Usajili (kwa ujumla)
- Hatua 1: Kukusanya hati (kitambulisho, picha, cheti cha kuzaliwa, na cheti cha hakuna kizuizi kwa wageni).
- Hatua 2: Kutoa taarifa ya nia ya ndoa au kuomba leseni maalum.
- Hatua 3: Kufunga sherehe (kiraia, kidini au kimila).
- Hatua 4: Kusajili ndoa katika RITA na kupata cheti cha ndoa.
- Ada: Inatofautiana (kwa mfano TZS 200,000 kwa leseni maalum, na ada ndogo za usajili).
Faida za Kusajili Ndoa
- Ulinzi wa haki: Cheti kinathibitisha uwepo wa ndoa katika urithi, talaka na mgawanyo wa mali.
- Ulinzi wa watoto: Haki za malezi na matunzo zinakuwa rahisi.
- Uthibitisho wa mali: Mali iliyopatikana pamoja inakuwa ya pande mbili.
- Haki za kimataifa: Cheti kinatambulika nje ya nchi kwa visa, uraia n.k.
Kwa muhtasari, ndoa Tanzania ina aina mbili kuu (mke mmoja na wake wengi), na usajili wake unahitajika ili iwe halali kisheria chini ya RITA. Ikiwa hujawahi kusajili ndoa yako, fanya haraka ili kulinda haki zako na familia yako.
SOMA MAKALA NYINGINE MUHIMU HAPOA KUHUSU:-
Taratibu za Kupata Cheti cha Ndoa cha Serikali Tanzania (RITA) Mwaka 2026